Frits Grotenhuis, directeur en bestuurder van Digital Holland (voorheen Topsector ICT) noemt het fijn dat de aanstaande regering kennis en innovatie, en in het bijzonder ook digitale technologie, als speerpunt ziet, met onder andere AI en Cybersecurity als fundamenten om verder te ontwikkelen. “Het coalitieakkoord biedt een stevige basis voor kennis en innovatie en digitalisering in het bijzonder. De verschillende rapporten, zoals dat van oud-ASML-topman Peter Wennink, de beleidskaders, zoals de Nationale Technologiestrategie (NTS) en strategische agenda’s, inclusief de twee digitale actieagenda’s AI/Data en Cybersecurity Technologies die onder regie van Digital Holland tot stand zijn gekomen en de komende tijd worden uitgevoerd, komen goed terug in het coalitieakkoord.”
Het woord innovatie komt maar liefst 54 keer terug in het coalitieakkoord en digitalisering, of een afgeleide van dit woord, 41 keer. Maar ook onderwerpen als digitale veiligheid en -autonomie zijn prominent aanwezig in het coalitieakkoord dat afgelopen vrijdag werd gepresenteerd. “Dat hangt natuurlijk samen met de urgentie om ook Europese samenwerking verder te versterken, welk belang ook wordt geadresseerd in het akkoord”, reageert Grotenhuis.
“Kennis en innovatie vormt voor ons als Digital Holland het fundament, maar tegelijkertijd is er terecht veel aandacht voor human capital, voor talentontwikkeling, voor onderwijs en kennismigranten, maar ook om ICT’ers bij de overheid bijvoorbeeld meer te laten verdienen”, somt hij op.
Veel aandacht voor AI/Data
Stephanie Ottenheijm, Lead AI/Data bij Digital Holland en verantwoordelijk voor de uitvoering van de Actieagenda AI/Data, is blij dat digitalisering en AI één van de vier domeinen is waarin Nederland technologische nicheposities wil opbouwen. “De nieuw te vormen coalitie noemt digitalisering en AI terecht essentieel voor onze toekomstige economie en maatschappelijk welzijn. De ambitie luidt: ‘Nederland koploper in een digitale wereld’. Hierbij zijn digitalisering en AI belangrijk voor innovatie, economische groei, de krappe arbeidsmarkt en toekomstige welvaart en het raakt ook direct aan onze veiligheid, vrijheid en democratische rechtsstaat.”
In het coalitieakkoord staat dat Nederland niet langer een ‘pilotland’ maar ook een ‘opschaalland’ wil worden als het gaat om de ontwikkeling van sleuteltechnologieën zoals AI. De op 26 januari gepresenteerde Actieagenda AI/Data geeft richting, daagt uit en coördineert plannen die hieraan kunnen bijdragen. “De agenda stimuleert dat regionale, nationale en internationale instrumenten elkaar versterken en dat Nederlandse partijen daar toegang tot weten te vinden. Dat vraagt om samenwerking met en voortbouwen op lopende initiatieven. Het vraagt ook om extra investeringen om de Innovatieprogramma’s te realiseren. Ik ben dan ook blij dat er in het coalitieakkoord staat dat voor de uitvoering van de Nationale Technologiestrategie het kabinet investeert in regionale innovatieclusters, deelname aan Europese innovatieprogramma’s en publiek-private innovatieprogramma’s”, aldus Ottenheijm.
De coalitie wil bedrijven ook ondersteunen in investeringen die passen bij onze economie van de toekomst, door uitbreiding van de WBSO voor ontwikkeling van AI en technologie en behoud van de Innovatiebox. Daarnaast wil het nieuwe kabinet de bouw van een AI-fabriek in Noord-Nederland en Europees autonome datacentra stimuleren. De coalitie bouwt aan een digitaal weerbare samenleving aan de hand van een ecosysteemaanpak, waarin samen met het onderwijs, het bedrijfsleven en de overheid een stap vooruit wordt gezet, zodat iedereen volop de kansen van kunstmatige intelligentie kan benutten. Nederland wordt ook aantrekkelijk gehouden voor innovatieve bedrijven door procedures voor digitale infrastructuur te versnellen, zonder de veiligheid en leefomgeving te verwaarlozen. “Stuk voor stuk punten die aansluiten bij de Actieagenda AI/Data”, aldus Ottenheijm.
Cybersecurity belangrijk thema thema
Eddy Boot, Lead Cybersecurity Technologies bij Digital Holland en verantwoordelijk voor de Actieagenda Cybersecurity Technologies, vindt het mooi om te zien dat het innovatiebeleid nadrukkelijk aansluit bij de Nationale Technologiestrategie en daarmee ook bij de Actieagenda Cybersecurity Technologies. “De richting is helder en hard nodig: investeren in digitale weerbaarheid, verhogen van het economisch verdienvermogen, (disruptieve) techontwikkeling, het versterken publiek-private samenwerking versterking en sectorale en regionale ecosystemen verder opbouwen.”
In het coalitieakkoord staat verder dat publiek-private investeringen zich richten op toepassingen met economische en veiligheidswaarde (AI, cybersecurity, halfgeleiders, quantum en fotonica), met een focus op schaalbaarheid, productiviteit en adoptie in vitale sectoren. Boot is blij met deze passage. “En voor iedereen die werkt aan ‘cybersecure by design’ is het bovendien goed nieuws dat publiek-private scholingstrajecten expliciet worden genoemd. Talentontwikkeling blijft immers een cruciale schakel op dit gebied. Ik zou zeggen: aan de slag!”
Dimitri van Zantvliet, CISO bij de NS, die op 26 januari van dit jaar de Actieagenda Cybersecurity Technologies namens Digital Holland presenteerde op de kick-off bijeenkomst, noemt de benadering van digitalisering in het coalitieakkoord ‘volwassen’. Dat komt met name door ‘de structurele verankering in de kern van het landsbestuur’, schrijft hij op zijn LinkedIn-profiel. “In plaats van één minister voor Digitale Zaken, wordt het thema verweven over alle departementen, van economie tot nationale veiligheid”, aldus Van Zantvliet. Overigens komt er geen aparte minister voor Digitale Zaken. Het ministerie van Binnenlandse Zaken neemt de regie op de digitale overheid en bedrijfsvoering, terwijl het ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk blijft voor innovatie en digitale economie. Cyberveiligheid wordt een integraal veiligheidsvraagstuk onder het Ministerie van Justitie & Veiligheid en het Ministerie van Defensie.
Daarnaast is hij blij dat er ‘een compacte, deskundige dienst wordt opgericht met doorzettingsmacht’. Deze dienst stelt kwaliteitsstandaarden op, borgt goede ontwerpkeuzes en ondersteunt de digitalisering rijksbreed. Cyberaanvallen op vitale infrastructuur en hybride dreigingen (zoals sabotage en spionage door landen als Rusland en China) worden gezien als grote uitdagingen voor de nationale veiligheid. “Deze aanpak zorgt ervoor dat digitale thema's niet langer aan de zijlijn staan, maar midden in het bestuur zijn geplaatst om direct bij te dragen aan maatschappelijke opgaven”, schrijft Van Zantvliet.
Bekijk de Actieagenda Cybersecurity Technologies
Veel overgenomen uit Wennink-rapport
Oud ASML-topman Peter Wennink, die onlangs met een adviesrapport kwam in opdracht van het huidige demissionaire kabinet over de route naar toekomstige welvaart, is blij te zien dat een aantal van zijn adviezen zijn overgenomen in het coalitieakkoord. “Ik lees de urgentie terug in het akkoord, deels ook geholpen door de geopolitieke situatie. Daarnaast zitten de randvoorwaarden die we moeten creëren om de vruchten te kunnen plukken van digitale innovatie voldoende in het coalitieakkoord”, zei Wennink vrijdagavond bij het tv-programma Nieuwsuur.
Het gaat met name om de randvoorwaarden infrastructuur, met aandacht voor het aanpakken van het stikstofslot en de netcongestie, de benodigde regelgeving om te kunnen versnellen en de inzet op talent. Al vindt Wennink wel dat er nog sterker keuzes hadden kunnen worden gemaakt door de coalitie over welke competenties er ECHT nodig zijn.
Wennink betreurt het wel dat zijn aanbeveling over het aanstellen van een gezant voor een langere periode – over verschillende kabinetsperioden heen – die rechtstreeks rapporteert aan de premier met doorzettingsmacht om zaken voor elkaar te krijgen, niet is overgenomen. “Als overheid moet je niet in de verkokering blijven zitten zoals we die nu kennen. Dat levert aanzienlijke vertraging op.”
Ook had hij graag meer geld gezien voor het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie. In het coalitieakkoord is hier 500 miljoen euro voor gereserveerd, waar Wennink in zijn rapport 1,5 tot 2 miljard euro had voorgesteld. Tot slot gaat er als het aan de coalitiepartners ligt straks 3 tot 5 miljard euro naar de Nationale Investeringsinstantie, terwijl Wennink minsterns 10 miljard euro had voorgesteld. “Zeker omdat we te maken hebben met een minderheidscoalitie is er veel overleg nodig en zal er vertraging optreden. De genoemde bedragen zijn niet ambities genoeg, het is te zuinig, wat mij betreft”, zei hij bij Nieuwsuur. Hij is voorstander van het iets verder op laten lopen van het begrotingstekort, om zo meer te kunnen investeren in digitale innovatie. “Er is achterstallig onderhoud, dus we zullen flink op de pedalen moeten.”
Dit staat er in het Wennink-rapport
Overige reacties uit het veld
Volgens het Nationaal AI-Deltaplan werkt de coalitie onder meer aan een AI Rekenkrachtplan, beslecht het structurele barrières in ruimte, energie en vergunningen die aanleg van digitale (AI-)infrastructuur belemmeren en versterkt het AI-adoptie en -geletterdheid in Nederland. Plannen die rechtstreeks zijn overgenomen uit het voorstel van AI Plan. “Nog nooit zo optimistisch geweest!”, reageerde één van de oprichters Jelle Prins van op zijn LinkedIn-profiel over het coalitieakkoord.
De Dutch Data Center Association verwelkomt de duidelijke erkenning in het coalitieakkoord dat digitalisering en kunstmatige intelligentie essentieel zijn voor innovatie, economische groei, het aanpakken van de krappe arbeidsmarkt en onze toekomstige welvaart. “Tegelijkertijd raakt digitale technologie direct aan onze veiligheid, vrijheid en democratische rechtsstaat. Juist daarom is het positief dat Nederland wil investeren in een sterke digitale infrastructuur. Het akkoord benadrukt terecht dat “digitale infrastructuur en sleuteltechnologieën het verdienvermogen van morgen bepalen” en dat gerichte keuzes nodig zijn om economische groei en onze strategische positie veilig te stellen”, schrijft Dutch Data Center Association op LinkedIn.
Ook Digitaal Talent Nederland reageert positief op de aandacht voor digitalisering, technologische innovatie en de ontwikkeling van digitaal talent in het gepresenteerde coalitieakkoord ‘Aan de slag’ van D66, VVD en CDA. “Met het akkoord onderkent aankomend kabinet dat Nederland alleen digitaal weerbaar en economisch concurrerend blijft als er voldoende digitale professionals beschikbaar zijn.”
Stap in goede richting
Kortom, de meeste stakeholders op het gebied van digitale innovatie zien het coalitieakkoord als een stap in de goede richting voor digitalisering, AI en cybersecurity, met name waar het gaat om erkenning van digitale autonomie, investeringen in talent en infrastructuur, en publieke-private samenwerking, al zijn er ook kritische noten over uitvoering, ambitie en concrete financiering. Bovendien moet worden benadrukt dat niks nog in beton is gegoten, zeker omdat we te maken hebben met een minderheidscoalitie, die per dossier op zoek zal moeten naar partijen die hen aan een meerderheid kunnen helpen.