De energietransitie kan effectiever en efficiënter verlopen met nieuwe kennis over het delen van data. De bestaande systemen en tools vereisen namelijk hoge kwaliteit data om effectief en betrouwbaar te zijn. Dit innovatieprogramma van NWO in het Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) wil onderzoek naar socio-technische data-uitdagingen stimuleren. Deze call is bedoeld voor onderzoek dat oplossingen kan bieden voor uitdagingen rondom datagebruik in de energietransitie, zoals privacy bezwaren en verschillen in datastandaarden.
Het gaat om een zogeheten NWO-cross-over call, die tot stand is gekomen via de governance van de Kennis- en Innovatieagenda (KIA) Digitalisering, in nauwe samenwerking met de KIA Klimaat en Energie. NWO ontwikkelt innovatieprogramma’s gericht op de maatschappelijke uitdagingen van Nederland met het doel impact te realiseren voor de economie, mens en samenleving. In deze programma’s ligt de nadruk op samenwerking tussen kennisinstellingen, private partijen en overheid. De resultaten dragen daarmee bij aan het realiseren van economische kansen. Essentieel is daarom dat private partijen investeren in elk onderzoeksproject.
De toegekende projecten
Inclusief cofinanciering ontvangen de projecten gezamenlijk ruim acht miljoen euro. De consortia bestaan uit onderzoekers, gemeentes, provincies, bedrijven en overige organisaties. In deze samenwerkingsverbanden zullen de projecten zich onder meer richten op het vergemakkelijken van het delen van data voor de warmtetransitie en het ontwikkelen van synthetische data die werken als echte energiedatasets.
Lees ook:
De volgende vier projecten zijn toegekend (op alfabetische volgorde van projecttitels):
Building Trust through a Participatory Platform for Data Sharing in the Energy Transition (TRUST-ET)
Hoofdaanvrager: dr. I. Lampropoulos (Universiteit Utrecht)
Cofinanciers: Provincie Utrecht, Gemeente Amersfoort, Gemeente Diemen, Conclusion, Reconfigure, BeNext B. V., Ecowijk, Energie U, Energie van Utrecht
Partners: Aliander, ROM-Utrecht, Universiteit Twente
Huishoudens met slimme meters en apparaten die energie gebruiken of opwekken spelen een belangrijke rol in verduurzaming en in het voorkomen en managen van netcongestie. Deze omgeving levert steeds meer data op. Die data ondersteunen huishoudens, energiegerelateerde bedrijven, overheden en energiecoöperaties bij beslissingen over energiegebruik, nu en in de toekomst. Het delen van deze data is zowel een technische als een sociale uitdaging. Dit project brengt een participatieve aanpak, de techniek voor datadeling en tweerichtingcommunicatie, en waarborgen voor eerlijkheid, transparantie en vertrouwen samen, zodat huishoudens actief kunnen meedoen aan de energietransitie.
FEDERATE – Fair Energy Data Environments for Renewable Autonomous Twin Empowerment
Hoofdaanvrager: dr. M. Cvetkovic (Technische Universiteit Delft, Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica)
Cofinanciers: Gemeente Alkmaar, ESRI, Electricity Campus, Stedin, Zenmo, Duurzaam Heiloo
Partners: TNO, VNG
FEDERATE ontwikkelt eerlijke, veilige en praktische manieren om energiedata te delen, zodat digitale tweelingen de energietransitie beter kunnen ondersteunen. Het project doorbreekt barrières, zoals onduidelijk eigenaarschap, privacyrisico’s en incompatibele standaarden, die voorkomen dat belangrijke partijen bij de juiste data kunnen komen. Samen met een gemeente, een bedrijventerrein en een lokale duurzaamheidssamenwerking ontwerpt FEDERATE mensgerichte spelregels, tools en referentieontwerpen die rechten van mensen beschermen en tegelijk veilige, efficiënte data-uitwisseling mogelijk maken. De resultaten dragen bij aan betrouwbare energiedataspaces die kosten verlagen, netcongestie verminderen en slimmere lokale planning ondersteunen.
Sharing the Warmth: Data Sharing for Urban Heat Transition Planning
Hoofdaanvrager: dr. ir. T.A. Alskaif (Wageningen University & Research||Information Technology Group)
Cofinanciers: Gemeente Amsterdam, Gemeente Wageningen, Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions, Provincie Utrecht, EARN-E, Pythia Energy Intelligence, Deltares, Gobar Adviseurs B.V., Liander/Aliander, Whitebox AI B.V, Ir. Paddy Noë
Partners: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Gemeente Utrecht
Sharing the Warmth helpt Nederlandse steden op weg naar betaalbare, duurzame en aardgasvrije verwarming. Het project brengt bewoners, gemeenten en netbeheerders samen om data op een veilige en vertrouwde manier te delen. Met privacybeschermende tools en eerlijke data-afspraken versterkt het de samenwerking en besluitvorming. Zo kunnen gemeenten hun warmtetransitie efficiënter plannen en ontstaat een eerlijker, toekomstbestendig energiesysteem voor iedereen.
Synthetic Harmonized Access to Renewable Energy data (SHARE)
Hoofdaanvrager: dr. Y. Shapovalova (Radboud Universiteit Nijmegen)
Cofinanciers: Zenmo B.V./ The Netherlands, Alliander, VSL, Gemeente Nijmegen, Bronscode
Partner: NPRES
Nederland moet het elektriciteitsnet aanpassen ten behoeve van zonnepanelen, windmolens en elektrische auto's. Netbeheerders en gemeenten moeten gegevens delen om deze aanpassingen goed te plannen, maar privacyzorgen en concurrentiegevoeligheid voorkomen dit—wat leidt tot inefficiënte planning en verspilde investeringen. SHARE ontwikkelt "synthetische data"—realistische maar kunstmatige datasets die werken als echte energiedatasets zonder privé-informatie te onthullen. Vergelijk het met acteurs gebruiken in trainingsvideo: realistische oefening zonder privacyrisico's. Samen met Alliander, Gemeente Nijmegen en energiebedrijven maakt SHARE tools om veilig gegevens te delen, waardoor betere netplanning mogelijk wordt met behoud van privacy.
De energiesector in de Actieagenda AI/Data
Deze projecten sluiten aan op de ambitie van de Actieagenda AI/Data, die tot stand is gekomen onder regie van Digital Holland, om toe te werken naar een nationale federatieve data-infrastructuur. De Actieagenda ondersteunt en werkt samen met AI- & Data-initiatieven in zes gekozen sectoren, waarvan energie er een is. Naast Energie zijn dit Gezondheid & Zorg, Voedselproductie, Mobiliteit, Veiligheid/ Defensie en de Technologische Industrie. Sectorale initiatieven die de transitie in deze sectoren ondersteunen zijn onderdeel van de Actieagenda, voor zover zij aansluiten bij de vier Innovatieprogramma’s en in Publiek- Private Samenwerkingen zijn vormgegeven.
Meer weten over de call? Ga naar de NWO-pagina over de call ‘Data delen voor de energietransitie: socio-technische uitdagingen’.