Voor het opslaan van data en het gebruik van rekenkracht in de cloud zijn bedrijven vooral aangewezen op grote providers zoals Microsoft, Amazon en Google. Het gros van de westerse data is opgeslagen in de VS. Om de strategische autonomie van Europa te versterken moet er een toekomstbestendige digitale infrastructuur in de EU komen die ook plaats biedt aan kleine aanbieders van clouddiensten.
Wat is IPSEI CIS?
Daarom neemt Nederland, samen met elf andere lidstaten, deel aan het Important Project of Common European Interest on the next generation of Cloud Infrastructure and Services (IPCEI CIS). Binnen dit Europese programma wordt in totaal 4 miljard euro geïnvesteerd in innovatieve clouddiensten en de ontwikkeling van een Europees cloud ecosysteem.
Dit grote Europese digitale beleidsproject werd officieel goedgekeurd door de Europese Commissie in december 2023 en omvat de volgende 12 EU-lidstaten:
- Nederland
- België
- Luxemburg
- Duitsland
- Frankrijk
- Spanje
- Italië
- Kroatië
- Slovenië
- Hongarije
- Letland
- Polen
IPCEI-CIS biedt de financiering, het kader en de samenwerking die nodig zijn om de visie van een Europese multi-provider cloud-edge-continuüm te realiseren. Projecten binnen IPCEI-CIS dragen direct bij aan de opbouw van een gedecentraliseerde en gefedereerde cloudinfrastructuur die interoperabiliteit, veiligheid en duurzaamheid ondersteunt. Ongeveer 120 partners uit de industrie en de onderzoekswereld hebben zich verenigd binnen het IPCEI CIS-initiatief.
Nederlandse inbreng
Ook diverse Nederlandse organisaties leveren hier een actieve bijdrage aan. Waaronder kennisinstellingen TNO en Universiteit Twente en commerciële cloud- en datacenterbedrijven zoals Leaseweb, Asperitas en Eurofiber. Zo neemt Leaseweb, een Nederlands cloud- en hostingbedrijf, deel aan het European Cloud Campus-initiatief binnen IPCEI-CIS om bij te dragen aan de ontwikkeling van een Europese soevereine cloudinfrastructuur. Doel is een Europees, soeverein cloudaanbod te ontwikkelen dat qua schaalbaarheid en diversiteit kan concurreren met Amerikaanse hyperscalers, maar waarbij datasoevereiniteit, open standaarden en interoperabiliteit centraal staan.
Het platform bestrijkt meerdere lagen van de cloudstack en biedt een breed palet aan diensten: van Infrastructure-as-a-Service (IaaS), Platform-as-a-Service (PaaS) en Object Storage tot Container-as-a-Service (CaaS) en Database-as-a-Service (DBaaS). Daarnaast omvat het project samenwerking met NGO’s en universiteiten, trainingstrajecten en de ontwikkeling van een nieuwe generatie cloudprofessionals. Het project is in 2023 goedgekeurd en ging in 2024 van start. De eerste onderdelen zijn inmiddels opgeleverd.
TNO levert onder meer inbreng aan het ECOFED-project, dat staat voor European Cloud services in an Open FEDerated ecosystem. In dit project gaat het om het creëren van interoperabele technologieën waarmee cloudproviders hun capaciteiten in een grote markt kunnen aanbieden en afnemers keuzevrijheid hebben om te kunnen wisselen of clouddiensten met elkaar kunnen combineren. Een bedrijf dat gebruik maakt van een hyperscaler in de VS ondervindt namelijk vaak dat het ingewikkeld is om over te stappen naar een andere aanbieder. Er is soms sprake van een ‘vendor lock-in’, waarbij het switchen naar aan andere provider vaak gepaard gaat met hoge kosten en technische belemmeringen. De beoogde Europese infrastructuur moet een open ecosysteem worden voor alle partijen die onderling clouddiensten kunnen uitwisselen. Dat bevordert concurrentie en innovatie.
Daarnaast is er een consortium gericht op een duurzame cloudinfrastructuur – het Modular Integrated Sustainable Datacenter (MISD)-project geheten – waaraan TNO en diverse andere Nederlandse partijen deelnemen. Het doel is ambitieus: een reductie van CO2-uitstoot door datacenters met meer dan vijftig procent. Er komt een fieldlab waarin de partijen een decentraal netwerk van datacenters ontwikkelen met innovaties op het gebied van energieverbruik, koeling en cybersecurity.
Tot slot zijn diverse Nederlandse bedrijven betrokken bij specifieke IPCEI-CIS-projecten als indirect of aanvullend partner, waaronder Info Support, i3D.net, BIT en AMS-IX.
Wat staat er in de Actieagenda AI/Data over cloud?
De Actieagenda AI/ Data wordt uitgevoerd door Digital Holland, en is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met het Centre of Excellence Data Sharing & Cloud, AIC4NL, TNO, NWO, IPN en PRIO. Deze Actieagenda, die voortvloeit uit de Nationale Technologiestrategie (NTS) en op 26 januari 2026 officieel is gepresenteerd, stelt dat AI en data onlosmakelijk verbonden zijn met cloudtechnologie. Cloud levert opslag, rekenkracht en schaalbaarheid, maar de huidige markt wordt sterk gedomineerd door Amerikaanse hyperscalers, wat leidt tot afhankelijkheid en lock-in. Daarom zet de Actieagenda in op federatieve, interoperabele en soevereine Europese cloudoplossingen als alternatief.
Investeringen zijn nodig in zowel harde infrastructuur (zoals high performance computing, cloudcapaciteit en cross-sectorale datastandaarden) als zachte infrastructuur (talent, ecosystemen en samenwerking). Het innovatieprogramma Data & Cloud richt zich specifiek op een gemeenschappelijke data-infrastructuur met een onderliggende cloudlaag die autonomie en soevereiniteit borgt, in lijn met Europese regelgeving zoals de Dataverordening.
Internationaal positioneert Nederland zich binnen een bredere Europese strategie waarin initiatieven als IPCEI-CIS, maar ook Horizon Digital en Digital Europe een belangrijke rol spelen. De agenda benadrukt dat Nederland moet aansluiten bij Europese ontwikkelingen zoals AI-fabrieken, gigafactories en toekomstige IPCEI’s voor AI en compute-infrastructuur. Doel is om via federatieve samenwerking, sectorale datadeling en FairTech-principes een onderscheidend Europees cloud- en data-ecosysteem op te bouwen. De concrete ambitie is dat in 2035 40% van de middelgrote en grote Nederlandse bedrijven in geselecteerde sectoren gebruikmaakt van een EU-cloudinfrastructuur.
Annual Summit in de Doelen
Op 20 maart 2026 organiseert het Ministerie van Economische Zaken samen met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) een bijeenkomst in De Doelen in Rotterdam, waar de IPCEI CIS centraal staat. Tijdens deze bijeenkomst krijgen deelnemers inzicht in de verschillende projecten van Europese cloudbedrijven en de belangrijkste resultaten. Ook zijn er beleidsmakers van lidstaten en de Europese Commissie die vragen kunnen beantwoorden en is er volop gelegenheid om nieuwe contacten op te doen binnen het Europese cloud-ecosysteem. Deelname is gratis en afhankelijk van beschikbaarheid.