De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) schetst in het op 6 november verschenen Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) 2026 een zorgwekkend beeld. Statelijke actoren en cybercriminelen vergroten hun mogelijkheden om digitale systemen aan te vallen, terwijl de weerbaarheid van Nederlandse organisaties onvoldoende meegroeit. Hierdoor neemt het risico op spionage, datadiefstal, sabotage en verstoring van vitale processen toe.
AI versterkt die ontwikkeling. Kwaadwillenden gebruiken de technologie inmiddels in alle fasen van cyberaanvallen. Ze kunnen sneller kwetsbaarheden ontdekken, aanvallen automatiseren en op grotere schaal uitvoeren. Bovendien verlaagt AI de drempel voor minder ervaren cybercriminelen. De tijd tussen het ontdekken en misbruiken van een kwetsbaarheid is daardoor in sommige gevallen teruggelopen van dagen naar slechts enkele uren.
Tegelijkertijd hebben veel organisaties hun basisbeveiliging nog onvoldoende op orde. Vooral het mkb is kwetsbaar, doordat kleinere bedrijven vaak niet over de kennis, mensen en middelen beschikken om zich tegen steeds geavanceerdere aanvallen te beschermen.
Van reactief naar proactief
Het kabinet presenteerde daarom gelijktijdig met het Cybersecuritybeeld het Actieprogramma Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid. Daarin staan twee prioriteiten centraal: het structureel versterken van de digitale weerbaarheid en de omslag naar een meer preventieve én proactieve aanpak.
Zo wil de overheid de samenwerking met bedrijven bij cyberincidenten en crises verbeteren. Ook wordt gewerkt aan een zogenoemde digitale wasstraat, waarmee organisaties hun digitale systemen op kwetsbaarheden kunnen laten onderzoeken en deze sneller kunnen aanpakken. Daarnaast komt er extra aandacht voor de voorbereiding van het mkb op cyberincidenten.
Het is duidelijk dat alleen reageren wanneer een aanval plaatsvindt, niet langer voldoende is. Nederland moet cyberdreigingen eerder kunnen herkennen, kwetsbaarheden sneller kunnen verhelpen en waar mogelijk aanvallen voorkomen. Dat vraagt niet alleen om betere basisbeveiliging, maar ook om nieuwe technologie en intensievere samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en wetenschap.
Prometheus: AI inzetten tegen AI
In het Actieprogramma Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid wordt Prometheus expliciet genoemd, het publiek-private initiatief waarin Digital Holland samen met twaalf koplopers uit bedrijfsleven, wetenschap en overheid werkt aan de inzet van AI om cyberdreigingen voor te blijven.
Als aanvallers AI gebruiken om kwetsbaarheden op machinesnelheid te ontdekken en uit te buiten, moeten verdedigers dezelfde technologie inzetten om hen voor te blijven, is de gedachtegang van Prometheus. Dat vraagt om een gezamenlijke aanpak. Niet iedere organisatie kan immers zelfstandig de benodigde AI-systemen, kennis en infrastructuur ontwikkelen.
De initiatiefnemers, waaronder TNO, ESET, Hadrian, Software Improvement Group, Northwave, Schuberg Philis, DIVD, NS, NCSC, NCTV en VUSec, werken daarom samen aan het ontwikkelen en inzetten van nieuwe technologie om kwetsbaarheden sneller op te sporen en de digitale weerbaarheid op grote schaal te versterken. De eerste stap is een gezamenlijke pilot waarin AI wordt ingezet om kwetsbaarheden in software sneller te ontdekken en te onderzoeken. Uiteindelijk wil Prometheus bijdragen aan collectieve voorzieningen waarmee ook organisaties die zelf niet over hoogwaardige cybersecuritycapaciteit beschikken, kunnen profiteren van geavanceerde digitale bescherming.
Erkenning in kabinetsprogramma
In het nieuwe Actieprogramma Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid van het kabinet wordt het initiatief beschreven als een startend publiek-privaat platform om Nederlandse AI-kennis en -capaciteit voor cybersecurity op te bouwen en in te zetten.
Volgens Digital Holland is die samenwerking essentieel om de groeiende kloof tussen dreiging en weerbaarheid te verkleinen. Dat betekent dat organisaties niet alleen informatie over dreigingen moeten delen, maar ook sneller gezamenlijk moeten kunnen handelen. Bovendien moet AI niet uitsluitend worden gezien als een technologie die nieuwe risico's met zich meebrengt, maar juist ook als een middel om de digitale verdediging te versterken.
Daarvoor is het nodig om kennis, data en technologie van overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen beter met elkaar te verbinden. Door gezamenlijk nieuwe oplossingen te ontwikkelen, kunnen ook kleinere organisaties profiteren van beveiligingsmogelijkheden die voor hen afzonderlijk onbereikbaar zijn.
Samen sneller dan de dreiging
Het Cybersecuritybeeld 2026 maakt duidelijk dat Nederland zich geen afwachtende houding meer kan veroorloven. De snelheid waarmee cyberdreigingen zich ontwikkelen, vraagt om een fundamenteel andere manier van verdedigen.
Prometheus wil aan die omslag bijdragen door de innovatiekracht van Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en overheid te bundelen. Niet alleen om aanvallen beter te kunnen afweren, maar vooral om kwetsbaarheden te ontdekken en aan te pakken voordat kwaadwillenden daarvan misbruik maken.
Op 25 september 2026 is onder de vlag van Digital Holland een manifest ondertekend – ‘Samen sneller dan de dreiging’ geheten – en overhandigd aan staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit. Het manifest is niet alleen ondertekend door de twaalf koplopers, maar ook door vertegenwoordigers van de essentiële en belangrijke sectoren, ketenpartners en koepelorganisaties.
Opschaling van dit initiatief is uitdrukkelijk het doel. De kopgroep zal worden uitgebreid met partners die capaciteit, kennis of infrastructuur inbrengen. Wil je meer hierover weten of wil je je aansluiten? Neem contact op met Eddy Boot, Lead Actieagenda Cybersecurity Technologies bij Digital Holland (eddy.boot@digital-holland.nl).